34. - Transgresiwaj

runoèasnosæ f Gleichzeitigkeit; pøedèasnosæ f Vorzeitigkeit; dospìwaæ p fertigsingen, aufhören zu singen ; chiba konj außer; wobrot m Wendung; tèeæ 3. sg tèi stecken (intransitiv); wurìkowanje n Aussprache; zmjechèiæ p erweichen

1. Serb¹æina znaje hi¹æe dwì dal¹ej formje za woznamjenjenje èina, kotry¾ so nimo h³owneho èina sady naspomni. Stej to transgresiwaj. Transgresiw prezensa twori so zwjet¹a wot imperfektiwnych werbow, transgresiw preterita wot perfektiwnych.

2. Transgresiw prezensa wot imperfektiwnych werbow woznamjenja runoèasnosæ, na pø. hólc d¼ì¹e spìwajo domoj = ,hólc d¼ì¹e domoj a pøi tym spìwa¹e`. Transgresiw preterita wot perfektiwnych werbow woznamjenja pøedèasnosæ, na pø. spìw dospìwaw¹i d¼ì¹e hólc domoj = ,po tym, zo bì spìw dospìwa³, d¼ì¹e hólc domoj`.

3. Transgresiwaj so we wobchadnej rìèi jara ma³o wu¾iwatej, chiba we wobrotach sed¼o wostaæ/wostajiæ, le¾o wostaæ/wostajiæ, stejo wostaæ/wostajiæ a tèacy wostaæ (wurìkowanje: tsjacy).

4. Kóncowka transgresiwa prezensa je -jo; tuta kóncowka stupi na krótki prezensowy zdónk a jón zmjechèi; po mjechkim konsonanæe so j njepisa:

infinitiw 1. sg. prez. transgr. prez.
spìwaæ spìwam spìwajo
wjeseliæ wjeselu wjeselo
prosyæ pro¹u pro¹o
wuknyæ wuknu wuknjo
kupowaæ kupuju kupujo
njesæ njesu njeso (Ked¼bu!)

infinitiwny adj Infinitiv- (zur Nennform gehörig); hrajkaæ sej ip spielen (Kinder)

Na pø. wón pro¹\Red{o na mnje hlada¹e; wona za blidom sed¼e¹e serbsce wuknjo; d¼ìæi hrajkajo wuknu}.

5. Wosebje w star¹ej literaturje jewi so dal¹i transgresiw prezensa na -(j)cy: spìwajcy, kupu\Red{jcy, chod¼icy, s³y¹icy} atd.

6. Transgresiwy prezensa wot tèeæ, jìæ, spaæ rìkaja tèacy, jìducy, spicy. Werb byæ njetwori transgresiw prezensa. D¼ensa so ducy hi¾o njezaèuwa jako transgresiw wot hiæ.

7. Kóncowka transgresiwa preterita je pola infinitiwneho zdonka na wokal -w¹i, pola infinitiwneho zdonka na konsonant -¹i; wona stupi na infinitiwny zdónk, potajkim:

infinitiw transgr. pret.
pøeèitaæ pøeèitaw¹i
zwjeseliæ zwjeseliw¹i
naprosyæ naprosyw¹i
nawuknyæ nawuknyw¹i
roz¾ohnowaæ roz¾ohnowaw¹i
donjesæ donjes¹i
napjec napjek¹i
wujìsæ wujìd¹i

8. Njeprawid³owne su zestajanki wot hiæ:

infinitiw transgr. pret.
pøiñæ pøi¹ed¹i
dóñæ do¹ed¹i
wuñæ wu¹ed¹i

witaæ ip begrüßen; poma³u adw langsam; ¹æipaæ ip pflücken; stanyæ p aufstehen; napisa p aufschreiben; nadawk m Aufgabe; ¹ulski adj Schul-; ¹twórtk m Donnerstag; pjatk m Freitag; roz¾ohnowaæ so p sich verabschieden

Zwuèowanja/Übungen

Prì³o¾!

1. Spìwajo so lìpje d¼ì³a. 2. Jurij èita¹e we ³o¾u le¾o nowiny. 3. Nowiny pøeèitaw¹i wón wusny. 4. W serbskich ,,Witaj`` pìstowarnjach te¾ nìmske d¼ìæi hrajkajo serbsku rìè wuknu. 5. My¹ow so bojo bì¾ach poma³u. 6. Pøi¹ed¹i ze ¹ule domoj dyrbje¹e Marja w zahrod¼e slowki ¹æipaæ. 7. Powìdajo z wowku majka¹e wnuk kóèku. 8. Spicy wón smorèi. 9. Kopañcu hladajo sed¼e¹e maæ w køesle. 10. Wótøe spìwajo rejowachu studenæa haè do nocy. 11. Wot nana so roz¾ohnowaw¹i wotjìd¼e Toma¹ ¹twórtk rano k wowce. 12. Pøi¹ed¹i pjatk domoj, Toma¹ nana postrowi.

{Prì³o¾ do serb¹æiny a wu¾iwaj pøi tym transgresiwy!} 13. Dem Vater einen Brief schreibend denke ich auch an ihn. 14. Nachdem sie früh aufgestenden war, wusch sich Elisabeth. 15. Der Großvater sitzt Pfeiffe rauchend im Garten. 16. Fröhliche Lieder singend warteten die Kinder auf den Weihnachtsmann. 17. Die Gäste trinken dort ihr Bier immer im Stehen. 18. Über die Pflanzen nachdenkend sitzt der Schüler im Gras. 19. Weinend betrat das Mädchen das Zimmer. 20. Als ich die Schulaufgaben aufgeschrieben hatte, ging ich schlafen. 21. Johanna hüpft pfeifend im Garten herum. 22. Laut rufend läuft der kleine Junge zur Mutter.

Vorige Lektion Nächste Lektion Deutsch-sorbisches Wörterbuch Sorbisch-deutsches Wörterbuch Inhalt