perfekt m Perfekt, vollendete Vergangenheit; serbšćina f Sorbisch (Sprache); móžnosć f Möglichkeit; woznamjenić p bezeichnen, bedeuten; zańdźenosć f Vergangenheit; preteritum m Präteritum, unvollendete Vergangenheit; rozdźěl m Unterschied; zašłosć f Vergangenheit; zwjetša adw zumeist, meistens; brać 1. sg bjeru ip nehmen; za tym hač konj je nachdem, ob; perfektiwny adj perfektiv; preteritalny adj präterital (zum Präteritum gehörig); rozdźělny adj unterschiedlich; kónčić ip enden, beenden; wokal m Vokal, selbstlaut; kóncowka f Endung
1. Nimo perfekta ma serbšćina hišće dalšej móžnosći, zo by čin woznamjeniła, kiž je so w zańdźenosći stał. Prěnja móžnosć je preteritum. Na rozdźěl wot perfekta pak móžeja so formy preterituma jenož wužiwać, hdyž je hižo jasne, zo so wo zašłosći rěči. We wobchadnej rěči so hłownje formy 3. wosoby preterituma wužiwaja, zo by so něšto powědało; hewak so zwjetša formy perfekta bjeru.
2. Formy preterituma su rozdźělne, za tym hač so tworja wot perfektiwneho abo wot imperfektiwneho werba.
3. Preteritalny zdónk perfektiwnych werbow twori so tak: Kónči-li so infinitiw na wokal + ć, da je infinitiw bjez kóncowki ć preteritalny zdónk, potajkim:
| infinitiw | preteritalny zdónk | |
|---|---|---|
| nawuknyć | nawukny | |
| so zalubować | so zalubowa | |
| přečitać | přečita | |
| zwjeselić | zwjeseli |
konsonant m Mitlaut, Konsonant; runać so ip gleichen; prezens m Gegenwartsform, Präsens
Kónči-li so infinitiw na c abo na konsonant + ć, da runa so preteritalny zdónk 3. wosoby singulara prezensa, potajkim
| infintiw | 3. wos. sg. prez. | preteritalny zdónk | |
|---|---|---|---|
| přewjesć | přewjedźe | přewjedźe | |
| napjec | napječe | napječe |
jenički adj einzig; zamóc p/ip 1. sg zamóžu vermögen; wumóc 1. sg wumóžu p erlösen; paradigma f Beugungsbeispiel, Paradigma; zwjeselić p erfreuen
Jeničkej wuwzaći stej zamóc a wumóc, kiž tworitej swój preteritalny zdónk kaž werby na wokal + ć, potajkim zamó a wumó.
4. Cyła paradigma preterituma perfektiwnych werbow wupada tajki:
| přečitać | so zalubować | nawuknyć | zwjeselić | |
|---|---|---|---|---|
| 1. sg. | přečitach | so zalubowach | nawuknych | zwjeselich |
| 2. sg. | přečita | so zalubowa | nawukny | zwjeseli |
| 3. sg. | přečita | so zalubowa | nawukny | zwjeseli |
| 1. du. | přečitachmoj | so zalubowachmoj | nawuknychmoj | zwjeselichmoj |
| 2. Du. | přečitaštej | so zalubowaštej | nawuknyštej | zwjeselištej |
| 3. du. | přečitaštej | so zalubowaštej | nawuknyštej | zwjeselištej |
| 1. pl. | přečitachmy | so zalubowachmy | nawuknychmy | zwjeselichmy |
| 2. pl. | přečitašće | so zalubowašće | nawuknyšće | zwjeselišće |
| 3. pl. | přečitachu | so zalubowachu | nawuknychu | zwjeselichu |
rozeznawać ip unterscheiden (Unterscheidung treffen); dopjec 1. sg dopjeku p fertigbacken; prezensowy adj Präsens-
5. Paradigma imperfektiwnych werbow rozeznawa so jenož na dwěmaj městnomaj:
Pola kóncowkow rozeznawatej so jenož kóncowce 2. a 3. wosoby singulara: Imperfektiwny werb ma tu kóncowku -še, perfektiwny nima žanu kóncowku; na př. wón čitaše (ip) ,er las`, wón přečita (p) ,er las durch`, wona pječeše (p) ,sie buk`, wona dopječe (p) ,sie buk fertig`. (Tutej formje perfektiwnych werbow runatej so husto prezensowej formje 3. wosoby singulara).
| čitać | so lubować | pjec | |
|---|---|---|---|
| 1. sg. | čitach | lubowach | pječech |
| 2. sg. | čitaše | lubowaše | pječeše |
| 3. sg. | čitaše | lubowaše | pječeše |
| 1. du. | čitachmoj | lubowachmoj | pječechmoj |
| 2. Du. | čitaštej | lubowaštej | pječeštej |
| 3. du. | čitaštej | lubowaštej | pječeštej |
| 1. pl. | čitachmy | lubowachmy | pječechmy |
| 2. pl. | čitašće | lubowašće | pječešće |
| 3. pl. | čitachu | lubowachu | pječechu |
nastać p 3. sg nastanje entstehen; konjugacija f Beugung (Zeitwort), Konjugation; jednozłóžkowy adj einsilbig; bić ip 3. sg bije schlagen; wotměnjeć so ip 1. sg wotměnjam so sich abwechseln ; mjechkosć f Weichheit; předchadźacy adj vorangehend; wobchować p bewahren, erhalten
Pola zdónkow nastanje rozdźěl pola werbow i-konjugacije a jednozłóžkowych werbow e-konjugacije z infinitiwom na wokal + ć kaž bić, znać. Wšě tute werby tworja preteritalny zdónk na a (kotrež so mjez mjechkimaj konsonantomaj z e wotměnjeja); při tym so mjechkosć předchadźaceho konsonanta wobchowa:
| wuknyć | wjeselić | nosyć | |
|---|---|---|---|
| 1. sg. | wuknjech | wjeselach | nošach |
| 2. sg. | wuknješe | wjeseleše | nošeše |
| 3. sg. | wuknješe | wjeseleše | nošeše |
| 1. du. | wuknjechmoj | wjeselachmoj | nošachmoj |
| 2. Du. | wuknještej | wjeseleštej | nošeštej |
| 3. du. | wuknještej | wjeseleštej | nošeštej |
| 1. pl. | wuknjechmy | wjeselachmy | nošachmy |
| 2. pl. | wuknješće | wjeselešće | nošešće |
| 3. pl. | wuknjechu | wjeselachu | nošachu |
typ m Typ; nawuknyć p lernen, erlernen; njeprawidłowny adj unregelmäßig
Z werbow na -nyć tworja imperfektiwne wuknyć, mjerznyć, ćahnyć, wjadnyć swój preteritalny zdónk kaž werby typa pjec, njesć, potajkim wuknješe, mjerznješe, ćehnješe, wjadnješe.
Rozeznawaj: wuknje ,lernt`, wuknješe ,lernte`, nawuknje ,erlernt`, nawukny ,erlernte`; znajach ,ich kannte`, zeznach ,ich lernte kennen`.
6. Njeprawidłowny je preteritum werbow być, chcyć, hić a móc:
| być | chcyć | hić | móc | |
|---|---|---|---|---|
| 1. sg. | běch | chcych | dźěch | móžach |
| 2. sg. | bě/běše | chcyše | dźěše | móžeše |
| 3. sg. | bě/běše | chcyše | dźěše | móžeše |
| 1. du. | běchmoj | chcychmoj | dźěchmoj | móžachmoj |
| 2. Du. | běštej | chcyštej | dźěštej | móžeštej |
| 3. du. | běštej | chcyštej | dźěštej | móžeštej |
| 1. pl. | běchmy | chcychmy | dźěchmy | móžachmy |
| 2. pl. | běšće | chcyšće | dźěšće | móžešće |
| 3. pl. | běchu | chcychu | dźěchu | móžachu |
počeć p 1. sg póčnu anfangen, beginnen; swěćić ip leuchten, scheinen (Himmelskörper); rozmołwjeć so 1. sg rozmołwjam so ip sich unterhalten ; zawk m Kissen; čapnyć so p sich hocken ; japanski adj japanisch; powěsć f Sage; njedawno adw unlängst; něhdyši adj ehemaliger; přestać p aufhören; kemše plt Gottesdienst; loni adw letztes Jahr; lětsa adw diesjahr; Baltiske morjo n Ostsee; Sewjerne morjo n Nordsee; čara f Strecke; gymnastika f Gymnastik; tyknyć p hineinstecken; zak m Tasche (Kleidung); sportowy adj Sport-; kolesować ip radeln, Rad fahren; hrać ip spielen; mjetańca f Handball; kopańca f Fußball; policist m Polizist; paduch m Dieb; padustwo n Diebstahl; lepić ip erwischen, ertappen; přiznać p eingestehn, bekennen; Pawoł m Paul; fyzika f Physik; wuměłstwo n Kunst; předwčerawšim adw vorgestern; basnik m Dichter; baseń f GS basnje, Gedicht; powołanje n Beruf; blidar m Tischler; njezbožo n Unglück; policist m Polizist; zličbowanka f Rechnung; pilnosć f Fleiß; přepytować ip untersuchen
1. Njedawno zetkach swojeho něhdyšeho wučerja w měsće. 2. Bórze přesta so dešćować a słónco poča swěćić. 3. Bě wón wčera pola Tebje? 4. Měrćin cyły wječor zajimawu knihu čitaše, ju pak njedočita. 5. Ja w japanskim hosćencu njesedźach ani njestejach, ale čapnych so na wulki zawk.[Im japanischen Restaurant saß ich nicht weder hockte ich, aber ich hockte mich auf das große Kissen. 6. Po kemšach stejachu mužojo hišće dołho a so rozmołwjachu, a žony chwatachu domoj do kuchnje. 7. Dźěd powědaše wnučkomaj wječor stajnje serbsku powěsć wo Krabaće. 8. Loni běchmy w lěću při Baltiskim morju, lětsa pojědźemy k Sewjernemu morju. 9. Dźěći so na sportowy swjedźeń přihotowachu: kolesowachu, hrajachu kopańcu a mjetańcu, běhachu krótke a dołhe čary, zaběrachu so z gymnastiku a tak dale. 10. Wón tykny ruku do zaka a čakaše, a čakaše. 11. Wčera wosta Juliana hišće dołho pola Michała, poskaštaj hudźbu a hač do nocy wo wuměłstwje rěčeštaj. 12. Policist paducha lepi, a tutón padustwo hnydom přizna.
13. Paul lernte gestern lange für Physik. 14. Vorgestern lernte ich im Zug auf der Fahrt nach Leipzig einen bekannten Dichter kennen. 15. Martin sang gestern laut, und Johanna spielte auf dem Klavier. 16. Ich las bis um zehn, doch ich las die Zeitung nicht durch. 17. Die Kinder erfreuten uns mit schönen Liedern, Gedichten und Tänzen. 18. Mein Vater erlernte den Beruf eines Tischlers. 19. Die Polizisten untersuchten die Ursachen des Unglücks. 20. Die Großmutter erkannte den Enkel nicht. 21. Sie telefonierte lange, und ihr Mann fürchtete sich bereits der hohen Rechnung wegen. 22. Ich zählte und zählte das Geld in meiner Geldbörse, jedoch es blieb zu wenig für drei Kuchen. 23. Der Bruder und die Schwester waren sehr änhlich, sie unterschieden sich nur im Fleiß. 24. Er trug seine Frau auf Händen, aber nur bis zur Hochzeit.
Vorige Lektion Nächste Lektion Deutsch-sorbisches Wörterbuch Sorbisch-deutsches Wörterbuch Inhalt